"ASKERİ SOSYAL TESİSLER"-Baha BAYINDIR

ASKERİ SOSYAL TESİSLER

 

    Bir Ordunun Muharebe Gücü = Maddi Güç (silah-teçhizat-eğitim-ikmal-teknolojik üstünlük vb.)  x  Moral olarak ifade edilir. Bu basit işlemde görüldüğü gibi her yönüyle üstün olan bir ordunun morali yetersiz ise savaşı kazanması çok zordur. Bunun örnekleri tarih sahnesinde sıkça görülmüş ve günümüzde de görülmeye devam edilmektedir. Moral ve motivasyon konusunun dikkate alınması gereken ana maddelerinin başında ise personel ve ailesinin sosyal hayat durumu gelmektedir

    Sosyal Hayat denilince ilk akla gelen temel unsur maddi güçtür ve bu konu devletlerin ekonomik yapıları ile doğrudan ilişkilidir. Günümüzün gelişmiş ülkeleri konuyu askeri personeline tatmin edici ücretler ve ilave maddi imkânlar sağlayarak çözüme kavuşturmuşlardır. Ama ekonomik olarak güçlü olmayan, bunun yanında sosyal dengeleri sağlamak kaygısı içinde olan devletler bu konuyu sosyal tesisler kurmak suretiyle çözmek durumunda kalmışlardır. Devletlerin ekonomik gücüyle kamuda kullanılan sosyal tesislerin miktarı, ters orantılı bir grafik çizmektedir.

    Türk Silahlı Kuvvetlerinde de yukarıda belirtilen nedenler dikkate alınarak, personelinin moral ve motivasyonunu en iyi şekilde sağlamak maksadıyla, öncelikle kendi imkânlarını kullanmak suretiyle, çeşitli alanlarda hizmet veren sosyal tesisler kurulmuştur. Bu tür sosyal tesislerin hizmet anlayışındaki temel ilke; En güzel, en kaliteli ve en sağlıklı hizmeti en uygun ekonomik şartlarda üyelerine sunmaktır. Fakat son derece iyi niyetle kurulmasına ve sadece personelinin moral ve motivasyonunu sağlamak maksadıyla hizmet vermesine rağmen askeri sosyal tesisler bazı dönemlerde yanlış değerlendirmeler ve algılamalarla karşı karşıya kalmıştır.

 

CUMHURİYET DÖNEMİNDE  KURULAN İLK ASKERİ SOSYAL TESİS

ZABİTAN YURDU

 

    Batmak üzere olan büyük bir imparatorluğun küçük bir kasabası iken hem şartların hem de Milli Mücadele’ye verdikleri destek nedeniyle Kurtuluş Savaşı’nın simgesi kabul edilmiştir. Büyük Zafer’den sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti olan, yoktan ve yokluktan var edilerek Atatürk’ün en büyük eserlerinden biri olarak gösterilen bir zamanların çorak Ankara’sı. Altyapısı olmayan, kalacak oteli bulunmayan,  kiralanacak ev aramaya bile gerek görülmeyen, düzgün bir lokantaya bile özlem duyan, sosyal hayat nedir bilmeyen Bakir Başkent.

    Yeni cumhuriyetin yeni başkentinde modern tarzda inşa edilen ilk askeri tesis olması nedeniyle ayrı bir özelliğe sahip olan Sıhhiye Orduevi, kuruluş aşamasında Zabitan Yurdu adıyla sahneye çıkmıştır. Zamanın Milli Savunma Bakanı Abdülhalik RENDA’nın öncülüğünde temelleri atılmış olan yurt, Mustafa Kemal ATATÜRK’ÜN ziyareti ile şimdiki ismine kavuşmuş ve o andan itibaren askeri camia içinde “Atatürk’ün Orduevi” olarak anılmıştır. Kurulması, kapasitesi, gelişimi, ihtiyaçlara cevap vermesi bakımından yeni başkentin tarihi ile büyük bir benzerlik taşımaktadır. Başlangıçta kurulduğu şekliyle kalamaması, hızlı büyüme ve nüfus artışı nedeniyle ihtiyaçlara cevap verememesi, sorunlara çoğunlukla güncel çözümler aranması, bitmeyen inşaatlara neden olmuştur. Profesyonel bir yönetim tarzının olmamasının yanında Ankara’nın merkezinde sıkışıp kalması ise her dönemde çözülemeyen bir engel olarak kalmıştır. Üretilen bazı çözümler ise sonradan ciddi sorunlara neden olmuş, haklı-haksız birçok kere hukuki mücadele vermek zorunda kalmıştır. Bu mücadelelerden kimisinden kazançlı çıkmış, kimisinden ise en az zararla kurtulmuştur.

    Tarihi gelişimi süresince Ankara Belediyesini en fazla uğraştıran kurumların başında gelmektedir. 1990’ların başına kadar Ankara’da bulunan bütün askeri sosyal tesisleri bünyesinde barındıran Sıhhiye Orduevi, sosyal tesisçilik konusunda Türk Silahlı Kuvvetlerinin bu alanda ki bütün birimlerine öncülük etmiştir. Sonradan kurulan orduevlerinin daha modern olması ile birlikte, bilinen eskiliğine ve eksikliklerine rağmen Sıhhiye Orduevi, tarihi yapısı ve konuş yeri bakımından bugün hala Ankara’da en çok tercih edilen Askeri Sosyal Tesistir.

Zabıtan Yurdu Binasının Yapımı

    Orduevinin yapımı için, dönemin Milli Savunma Bakanı Abdülhalik RENDA ilk teşebbüsü bizzat kendisi yapmıştır. Zamanında oldukça uygun bir fiyata aldığı arsasını, Ankara eski Valisi Yahya Galip’ten satın aldığı arsa ile birleştirerek 6263,5 m2’ arsayı, TSK’ya “Zabıtan Yurdu yapılması maksadıyla” hibe etmiştir.

    Sıhhiye Orduevinin ana binası olan ve bugün A Otel diye adlandırılan bölümün bulunduğu yerde dönemin şartlarına göre önemli sayılan “HALE” adında bir alışveriş ve eğlence merkezi bulunmaktaydı. Adını binanın içinde bulunan Bar’dan almıştır. 1926 yıllarında şehir merkezine çok uzak sayılabilecek bir yerde inşa edilmesine, çevresinde park – bahçe düzenlemesi dışında herhangi bir yapılaşma olmamasına ve ulaşım yolunun bile tam olarak bitirilememesine rağmen, Hale bar, o günlerin en uğrak yerlerinden birisi olup vatandaşların ilgisini çeken mekân olarak Ankara eğlence tarihindeki yerini almıştır. Uzaktan bakıldığında bembeyaz göz alıcı renk tonu ve değişik yapı sitili ve öne çıkan açık hava balkonu ile Ankara’nın en güzel binalarından birisi olmuştur.

 

Zabıtan Yurdunun Açılması

          Zabıtan Yurdu 22 Aralık 1932 Perşembe günü, serin ama yağış olmayan bir kış ortamında, saat 16.30’da zamanın Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi ÇAKMAK tarafından açılmıştır. Törene Başbakan İsmet İNÖNÜ başta olmak üzere hükümetin diğer üyeleri ve kalabalık bir askeri erkân hazır bulunmuştur. Açılış töreninde Mareşal Fevzi ÇAKMAK ve Milli Savunma Bakan Vekili Zekai Bey birer konuşma yapmışlardır.[1],[2]

     

Not:Bugün Zafer Park’ı olarak anılan yerin adını, Zabitan Yurdu’nun yapılmaya başlanmasından sonra “Zabitan Parkı” olarak konulmuştur.. Fakat ilerleyen zamanlarda gerçek Zafer Parkı, Zafer Çarşısı olarak betonlaştırılmasından sonra, Zabitan Parkının adı “Zafer Parkı” olarak değiştirilmiştir.

    Atatürk, Zabıtan Yurdunun açılışına gelememesine rağmen aradan çok zaman geçmeden, 3 gün sonra, 25 Aralık 1932 tarihinde yurdu ziyaret etmiştir. Bu ziyaret esnasında verdiği ilk direktif ise Zabıtan Yurdu isminin “Orduevi” olarak değiştirilmesi olmuştur.[3]  Atatürk’ün bu sözlü talimatı üzerine Ordu Dairesince süratle gerekli işlemler yapılmış ve Aralık ayı bitmeden 3373 sayılı Vekâlet imzası ile “Ankara Zabıtan Yurdu” talimatı “Ankara Orduevi” olarak değiştirilmiştir.

General Bölümünün Yapılması:

    Milli Müdafaa Vekâleti 1950 yılından sonra orduevinin mevcut kapasitesi ile ihtiyaca cevap veremeyeceğini, küçük ilaveler ile bu sorunu çözemeyeceğini tespit ettikten sonra daha büyük projeler yapma zorunluluğunu hissetti. Bu maksatla ilk ilave bina isteklerini 26.11.1951 yılında yaptı. Çeşitli siyasi müdahalelere rağmen yeni bina Ankara Orduevinin bünyesinde “B Otel” adıyla 1960 yılında hizmete girdi.[4]

 A Otelin Üzerine İlave İki Kat Yapılması:

    Yeni yapılan binanın da artık yetmemeye başlaması üzerine 1962 yılında başlanıp aynı yıl bitirilen hızlı bir çalışma ile orduevinin başlangıçta üç olan kat sayısı beş’e yükseltilerek General bölümü ile aynı seviyeye getirildi.[5]

B Otel Binası ve Sinema Salonunun Yapımı:

    Talep arttıkça inşaat çalışmalarının arttığı orduevinde artık yeni bir bina daha yapılması kaçınılmaz oldu. 1960’lı yıllarda değil askeri bölgelerde, diğer devlet kurumlarında bile kapasitesi yüksek ve modern anlamda bir sinema/konferans salonu bulunmamaktaydı. Böylece Ankara’nın da bir büyük eksikliği giderecek olan proje hayata geçirilerek, ek bina ile birlikte Sinema ve Konferans salonu 1968 yılında yapılan sade bir törenle hizmete açıldı.

Tandoğan Astsubay Orduevinin Yapılması

    Ankara Zabıtan Yurdu subay ve askeri sivil memurlar ile ailelerinin kullanılması maksadıyla yapılmıştı. Astsubaylarında böyle bir tesisten faydalanmaları maksadıyla, Tandoğan’da bulunan 1014 Ağır Bakım Tamir Fabrikasının  taşınmasıyla, Tandoğan’da boşalan bu yere orduevi yapılarak,  Kuvvet Komutanlarının, katıldığı törenle, 1961 yılında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Cevdet SUNAY tarafından açılışı  yapıldı.[6] Bu olay başlangıç için fena sayılmayacak olan kapasite ve kalite seviyesine rağmen astsubaylar için ilk otel olması bakımından önemli bir adım olarak tarihe geçti.[7]

Hava Kuvvetleri Misafirhane Müdürlüğünün Ankara Orduevine Bağlanması ve Ayrılması

    1961 tarihinde Hava Kuvvetler Karargahının şimdi bulunduğu yere taşınmasından sonra  boşalan yerin merkezi olması da dikkate alınarak, sosyal tesis olarak kullanılmasına karar verilmesi üzerine, aslı bozulmadan mevcut binalar üzerinde küçük değişiklikler yapılmak suretiyle sosyal tesise dönüştürülerek hizmete açılmıştır.   

    Ayrılıncaya kadar “Hava Kuvvetleri Misafirhanesi Müdürlüğü” olarak Ankara Orduevi bünyesinde hizmet veren ve günümüzde HAKİK[8] olarak adlandırılan tesis başlangıçta, Ankara Orduevi Müdürlüğüne bağlandı. Fakat hizmete başladığı ilk zamanlarda, yönetim Ankara Orduevi personeli tarafından oluşturulmasına rağmen diğer svl. per. ve erbaş-erler Hava Kuvvetleri Komutanlığı Destek Kıt’alar Komutanlığına bağlı olarak görev yapmaktaydı. Bu iki başlılığın ortadan kaldırılması maksadıyla,1990 tarihinden sonra, Hava Kuvvetleri Misafirhanesi Ankara Sıhhiye Orduevi Müdürlüğü teşkilatından çıkarılarak Hava Kuvvetleri Komutanlığı bünyesine bağlandı.[9]

Astsubay Misafirhanesinin Ankara Orduevine Bağlanması ( D Otel )

    Astsubay Misafirhanesi (D Otel) Sıhhiye Meydanı üzerindeki İlkiz Sokakta bulunmaktadır. Başlangıçta “Sahra Oteli” adıyla inşaat halinde iken aynı tarihlerde satışa çıkarılmıştır. Dz.K.K.lığının teklifi üzerine 28 Ocak 1983 tarihinde Milli Savunma Bakanlığınca 71 milyon TL karşılığında satın alınmıştır. 14 Nisan 1986 tarihinde Orduevine bağlı bir ünite olarak işletilmek üzere Milli Savunma Bakanlığına ve daha sonrada Genel Kurmay Başkanlığına devredilmiştir.

                             

Yüksel Palas’ın Ankara Orduevine Bağlanması

    Orijinal ismi “YÜKSEL PALAS”  olan C Otel binasının inşaatı 1948 yılında tamamlanmıştır. Yüksel Palas İkinci Dünya Savaşı sonunda Ankara’da modern tarzda yapılan ilk otel unvanını taşımaktaydı. Bu nedenle uzun zaman otel kısmı, zamanın moda olan deyimiyle,   “Balkanların ve Ortadoğu’nun en modern oteli” , lokantası da “Balkanların ve Ortadoğu’nun en modern lokantası” olarak anılmıştır.[10]

Bina, 27 Aralık 1983 yılında Maliye Bakanlığı tarafından 200 milyon liraya satın alındı ve Orduevi olarak kullanılması maksadıyla Milli Savunma Bakanlığına devredildi.[11]

Çankaya Sosyal Tesisinin Sıhhiye Orduevine Bağlanması

    Küçükesat semtinde bulunan lojmanların altında küçükte olsa bir sosyal tesisin olmasını örnek gösteren Çankaya lojman sakinlerinin, kendi bölgelerinde de bir sosyal tesis istemeleri nedeniyle yaptıkları başvuru Gnkur Bşk.lığı tarafından kabul edildi. Yapılan çalışmalar neticesinde Haziran 1990 yılında, Serhat apartmanında Sosyal tesis yapılması maksadıyla Sıhhıye Orduevine tahsis edildi.

Küçükesat Sosyal Tesisinin Sıhhiye Orduevine Bağlanması

    Çankaya ilçesi Küçükesat Mahallesinde bulunan MSB lojmanlarında Plevne apartmanının alt katındaki konutta hizmet veren sosyal tesis, Genelkurmay Başkanının sözlü emriyle 02 Ocak 1992 tarihinde “lojman konut” statüsünden çıkarılarak “sosyal tesis statüsüne” alınmış ve 29 Ocak 1992 tarihinde Sosyal Tesis olarak kullanılmak üzere Orduevi Müdürlüğüne resmen tahsis edilmiştir.

Orduevinde Kullanılan amblemler

Tarihi Tablolar

    Sıhhiye Orduevinde başta Ali Sami YETİK’in “İstanbul Fethinde Ağlayan Kadın” olmak üzere eski ressamlara ve Cumhuriyetin ilk dönemlerine ait çok miktarda değerli tablo bulunmaktadır. Bunun yanında günümüzün değerli sanatçılarına ait tablolarda Orduevinin duvarlarını süslemektedirler. En değerli Tablonun özellikleri ve yapılan onarım çalışmaları aşağıda belirtilmiştir.

* Tablo No : 1   Tablo Adı: İstanbul Fethinde Ağlayan Kadın

   Sanatçı     : Ali Sami YETİK

   Ebadı        : 135 x 110

  Tekniği      : Yağlı boya, Tuval (Pres)

 

 

 

 

 

Ankara’da Bulunan Diğer Orduevleri

Merkez Orduevi

    Merkez Orduevi Müdürlüğü Gnkur. Bşk.lığının 23 Aralık 1993 tarihli  Kadro onayı emri ile teşkil edilmiştir. Orduevinin ilk adı Gnkur.Per.Bşk.lığının 15 Temmuz 1991 tarihli yazısı ile “Bahçelievler Subay Orduevi” olarak belirlenmiştir. İsmi daha sonra “Merkez Orduevine” çevrilmiş ve 01 Ağustos 1994 yılında dönemin Başbakanı Tansu ÇİLLER ve Gnkur. Bşk. Org. Doğan GÜREŞ’in katılımları ile törenle hizmete açılmıştır.

Gazi Orduevi:

    Gazi Orduevi 30 Ağustos 1983 tarihinde Pakistan Devlet Başkanı Ziya Ül Hak tarafından açılışı yapılarak hizmete girmiştir. Başlangıçta “Çiftlik Orduevi” olarak isimlendirilmiş olsa da daha sonra adı “Gazi Orduevi” olarak değiştirilmiştir.1983 yılında Ankara Orduevleri Başkanlığına bağlanmış ama 1988 TMK’ sı ile kadrodan çıkartılarak bağımsız bir orduevi olarak hizmetlerine devam etmiştir. Diğer subay orduevleri ile aynı teşkilat kuruluşunu uygulayan Gazi Orduevi üç ana binadan oluşmaktadır.

Etiler Orduevi:

    Etiler Orduevi 14 Mart 1996 tarihinde dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral İsmail Hakkı KARADAYI tarafından hizmete açılmıştır.

Uzman Erbaş Misafirhanesi

    Başlangıçta İç Tedarik Bölge Başkanlığı olarak kullanılan bina, 2001 yılında dönemin Genel Kurmay Başkanı Orgeneral Hüseyin KIVRIKOĞLU’NUN emriyle restore edilmeye başlanmış ve 17 Mayıs 2002 tarihinde Uzman Erbaş Misafirhanesi  olarak, yine aynı komutanımız tarafından hizmete açılmıştır. 01 Temmuz 2004 tarihine kadar Ankara Merkez Komutanlığına bağlı olarak hizmet veren Uzman Erbaş Misafirhanesi bu tarihten itibaren Etiler Orduevi Müdürlüğüne bağlanmıştır.

Sivil Memur Eğitim ve Sosyal Hizmetler Komutanlığı

    Kısaca Sivil Memur Misafirhanesi olarak adlandırılan Sivil Memur Eğitim ve Sosyal Hizmetler Komutanlığı (SMESHK)Silahlı Kuvvetlerde görevli sivil memurlar ile Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Akaryakıt İkmal ve NATO-POL Tesisleri Başkanlığı personelinden 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olan memurlara eğitim, öğretim maksatlı kurs, seminer, konferans ve benzeri faaliyetlerinde hizmet sunmak, çalışan ve emekliler ile bunların eş ve çocuklarının sosyal ihtiyaçlarının karşılanması maksadıyla 11 Nisan 2001 tarihinde kurulmuştur.

 



[1]Milliyet Gazetesi, 23 Aralık 1932, s.1

[2] Cumhuriyet Gazetesi, 23 Aralık 1932, s.1

[3] Milliyet Gazetesi, 26 Aralık 1932, s.2

[4] Em.Alb.Necati ŞAFAK ile yapılan görüşme,Sıhhiye Orduevi

[5] Bu çalışma ile kiremit kaplı kırma çatısını kalkan duvarlarla gizleyip düz, kübik kütle görünüşü kazandıran üst yapısı, açılarak üzerine iki kat ilave edilmiştir.

[6] Tandoğan Orduevi Arşivi

[7] Astsubayların konaklama ihtiyacı zaman içinde daha da artması üzerine 14 Mart 1996 yılında Etiler Orduevi hizmete açılmıştır.

[8] HAKİK açılımı: Hava Kuvvetleri İstihlak (Tüketici)  Kooperatifi

[9] Gnkur. Bşk.lığının  25 Mart 1991 gün ve PER.: 4033-6-91/Pl.Şb. sayılı emir

[10] Lıfe Style Dergisi, Ali Rıza Kardüz Makalesi

[11] Şafak Necati,(E.Alb.), 22 Nisan 2008, Ankara, Sıhhiye Orduevinde Yapılan Görüşme

1243 kez okundu
06.02.2018

Yorumlar